Dijital Dolandırıcılıkta Bankanın Sorumluluğu ve "Dolandırıcılık Sigortası" Ne Sağlar?

Dijital dolandırıcılık; sahte yatırım platformları, banka veya kamu görevlisi taklidi, oltalama bağlantıları, uzaktan erişim uygulamaları, ele geçirilen hesaplar ve sosyal mühendislik yöntemleriyle giderek çeşitlenmektedir. Hukuki açıdan her olayın aynı kategoriye sokulması doğru değildir; ceza sorumluluğu, bankanın özel hukuk sorumluluğu ve varsa sigorta teminatı birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle gerçekleştirilen dolandırıcılık eylemleri, şartları oluştuğunda TCK m. 158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturabilir; ancak kullanılan yöntemin niteliği, failin hileli davranışı, mağdurun iradesinin nasıl etkilendiği ve menfaat aktarımı somut olayda incelenir. Mağdur açısından ilk saatler önemlidir; bankaya derhâl bildirim yapılması, hesap ve kartların güvenli hâle getirilmesi, işlem kayıtlarının korunması ve kolluk veya Cumhuriyet başsavcılığına başvurulması delillerin kaybolmaması bakımından önem taşır.

Bankanın sorumluluğu olayın oluş biçimine göre belirlenir; bankalar güven kurumu niteliğinde faaliyet gösterir ve bankacılık işlemlerinde mevzuattan ve sözleşmeden doğan güvenlik ve özen yükümlülüklerine tabidir. Bununla birlikte müşterinin kendi iradesiyle yaptığı her transferin sonucundan bankanın koşulsuz sorumlu olduğu söylenemez; mahkeme değerlendirmesinde kimlik doğrulama yöntemleri, işlemin olağan müşteri profiline uygunluğu, bankanın uyarıları, şüpheli işlem sinyalleri, hesabın ele geçirilip geçirilmediği, müşterinin şifre veya doğrulama kodlarını nasıl kullandığı ve bankanın teknik güvenlik sisteminin yeterliliği gibi unsurlar önem kazanabilir; kusur ve illiyet bağı somut olayın teknik incelemesiyle belirlenir.

Finansal kuruluşların suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ilişkin şüpheli işlem bildirim yükümlülükleri bulunmaktadır; ancak bir işlemin MASAK mevzuatı bakımından şüpheli işlem niteliği taşıması ile bankanın müşteriye karşı özel hukuk tazminat sorumluluğu aynı hukuki test değildir. Bir yükümlülüğün ihlali tazminat değerlendirmesinde önem taşıyabilir; fakat zarar, kusur ve illiyet bağı ayrıca incelenir.

Bankalar veya sigorta şirketleri dijital risklere karşı çeşitli sigorta ürünleri sunabilir; bu poliçeler bankanın kanundan veya sözleşmeden doğabilecek sorumluluğunun yerine geçen genel bir bağışıklık sağlamaz, sigorta teminatı poliçede tanımlanan rizikolar ve istisnalar çerçevesinde işler. Poliçelerde sosyal mühendislik, kart veya hesap ele geçirilmesi, kimlik hırsızlığı, yetkisiz işlem ya da belirli siber olaylar farklı biçimde tanımlanabilir; teminat limiti, muafiyet, bildirim süresi ve teminat dışı hâller okunmadan 'her dolandırıcılık zararı karşılanır' sonucuna varılamaz.

Sosyal mühendislik vakalarının en zor alanı, mağdurun failin hilesi sonucu işlemi teknik olarak kendisi onaylamış olmasıdır. Ceza hukuku bakımından hileyle sakatlanmış irade dolandırıcılığın merkezindeyken, banka ve sigorta ilişkilerinde işlemin yetkili işlem sayılıp sayılmayacağı ayrıca tartışılır; sözleşme, güvenlik altyapısı, olay akışı ve tarafların kusuru birlikte incelenmelidir.

Etkin hukuki koruma için işlem kayıtlarının hızla korunması, bankaya gecikmeden bildirim yapılması ve olayın teknik-hukuki yönlerinin birlikte incelenmesi gerekir.