İkamet İzni Reddi veya İptali: Dava, Tahdit Kodları ve Yeniden Başvuru

İkamet izni talebinin reddi, mevcut iznin iptali veya uzatılmaması yargı denetimine tabi idari işlemlerdir. Doğru yol için önce hangi ikamet türünün hangi şartının kaybedildiği ve kararın somut gerekçesi belirlenmelidir; kısa dönem, aile, öğrenci ve diğer izinlerin şartları farklı olduğundan bütün ikamet türleri için tek bir ret listesi yoktur. Kanun'un 25. maddesi uyarınca işlem sırasında aile bağları, ikamet süresi, menşe ülke durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar da göz önünde bulundurulur.

İkamet izni ret, iptal veya uzatmama işlemlerinde Kanun özel bir yedi günlük süre öngörmez; bu nedenle kural olarak İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7'deki altmış günlük genel dava süresi uygulanır. Ancak aynı anda sınır dışı kararı da tebliğ edilmişse, sınır dışı işlemi için Kanun'un 53. maddesindeki yedi günlük özel süre geçerlidir; iki işlem ve iki süre birbirine karıştırılmamalıdır.

İptal davasında koşulları varsa yürütmenin durdurulması istenebilir; fakat ikamet izni davası açılması, sınır dışı davasındaki gibi kanundan doğan otomatik sınır dışı etmeme sonucu yaratmaz, hakkında ayrıca sınır dışı kararı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Tahdit kodunun varlığından çok hangi olaya dayandığı ve hangi idari sonucu doğurduğu önemlidir; kodun dayanağı, güncelliği ve maddi hata içerip içermediği incelenmeden etkili dava stratejisi kurulamaz.

Göç İdaresi Başkanlığının güncel açıklamasına göre ikamet izni başvurusu reddedilen yabancı altı ay içinde aynı kalış amacıyla yeniden başvuru yapamaz; yasal kalış süresi devam ediyorsa şartları bulunan farklı bir kalış amacıyla başvuru değerlendirilebilir. İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 11 kapsamındaki işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi talebi ile yeni bir ikamet başvurusu aynı şey değildir; dava süresine etkileri de aynı olmayabilir. Geçerli çalışma izni kural olarak ikamet izni yerine geçer; Türkiye içinden yeni çalışma izni başvurularında ise başvuru türüne ve güncel kurallara göre ikamet şartları ayrıca kontrol edilmelidir.

İkamet izni reddinde kritik olan, kararın somut sebebini öğrenmek ve ikamet reddi, tahdit kodu, giriş yasağı ve sınır dışı işlemlerini birbirinden ayırmaktır; iptal kararı hukuka aykırı işlemi kaldırır ve idare, mahkeme gerekçesine uygun yeni işlem tesis etmek zorundadır, ancak sonuç iptal gerekçesine göre değerlendirilir.