İmar Kanunu m. 18 Uygulaması: Parselasyon İşleminin İptali

Arazi ve arsa düzenlemesi, uygulama imar planını hayata geçirmek amacıyla kadastro parsellerinin maliklerin rızası aranmaksızın düzenlemeye alınması, kamu alanlarının ayrılması ve imar planına uygun yeni parseller oluşturularak hak sahiplerine dağıtılması işlemidir. Temel dayanak 3194 sayılı İmar Kanunu m. 18-19 ile Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelik'tir; parselasyon yalnızca teknik bir harita işlemi değildir, mülkiyet hakkının konumunu, yüzölçümünü, hisselilik durumunu ve ekonomik değerini doğrudan etkiler.

Parselasyon planları yetkili organ tarafından onaylandıktan sonra bir ay süreyle ilan edilir; ancak parselasyon ile imar planının dava rejimi birbirine karıştırılmamalıdır. Dava konusu işlemin niteliği, kişiye ayrıca bildirim yapılıp yapılmadığı, öğrenme tarihi ve varsa idari başvuru birlikte değerlendirilmelidir; bu nedenle her olay için 'askıdan sonra otomatik aynı süre' şeklinde bir genelleme yapılmamalıdır.

Parselasyon, uygulama imar planını uygulayan işlemdir; imar adaları, yollar, kamu alanları, kullanım kararları ve plan notları yürürlükteki uygulama imar planıyla uyumlu olmalıdır. Dayanak planın yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde ona bağlı uygulamanın hukuki durumu da ayrıca değerlendirilir.

Aynı parselden birden fazla düzenleme ortaklık payı alınmaması esastır; bununla birlikte sonradan imar planı kararıyla yapılaşma koşullarında veya nüfusta artış gibi kanuni şartlar oluşursa önceki oran dikkate alınarak toplam oranı yüzde kırk beşe tamamlayacak ilave kesinti gündeme gelebilir. Önceki terk veya kesintinin niteliği mutlaka incelenmelidir.

Teknik zorunluluk bulunmadıkça yeni tahsisin kök parsele mümkün olduğunca yakın yapılması, hak sahibinin gereksiz biçimde hisseli hâle getirilmemesi ve yapılaşmaya elverişli parseller oluşturulması önemlidir; bununla birlikte her malike mutlaka müstakil parsel verilmesi şeklinde mutlak bir kural yoktur, hak ediş miktarı ve teknik zorunluluklar dikkate alınır. Düzenleme sınırının belirli maliklere ölçüsüz yük bindirecek şekilde çizilmesi, yetkisiz organ tarafından karar alınması, düzenleme ortaklık payı hesabı veya dağıtım cetvellerindeki hatalar ve ilan sürecindeki eksiklikler iptal sebebi olabilir.

1. 1.madde uygulamasının hukuka uygunluğu yalnızca düzenleme ortaklık payı oranıyla ölçülemez. Dayanak plan, düzenleme sınırı, önceki kesintiler, kök parsel ilişkisi, dağıtım tekniği ve yetki-usul işlemleri birlikte değerlendirilmelidir; dava öncesinde uygulama öncesi/sonrası tapu kayıtları, parselasyon planı, düzenleme sınırı, dağıtım cetvelleri, onay kararı ve imar planı birlikte incelenmelidir.