Dava Öncesi Arabuluculuk Sürecine Genel Bakış

Ticari uyuşmazlıklar ile iş uyuşmazlıklarının önemli bir bölümünde taraflar, dava açmadan önce bir arabulucuya başvurmakla yükümlüdür. Ticari uyuşmazlıklarda bu zorunluluk Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesinde, iş uyuşmazlıklarında ise 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler, uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan, daha hızlı ve esnek bir yöntemle çözülebilmesini amaçlar.

Arabuluculuk süreci, tarafsız bir arabulucunun eşliğinde, tarafların kendi iradeleriyle bir çözüme ulaşmaya çalıştığı gönüllülük esasına dayalı bir süreçtir. Arabulucu taraflara çözüm önerisinde bulunmaz; sürecin sağlıklı işlemesine aracılık eder.

Sürecin bir anlaşmayla sonuçlanması hâlinde düzenlenen anlaşma belgesi taraflarca imzalanır ve icra edilebilir nitelik kazanabilir. Anlaşmaya varılamaması hâlinde taraflara bir son tutanak verilir; bu tutanakla birlikte dava açma yoluna gidilebilir.

Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti ve işe iade gibi işçilik alacaklarına ilişkin davalarda arabuluculuk dava şartıdır; ayrıntı için işçilik alacaklarında zorunlu arabuluculuk yazımıza bakabilirsiniz.

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında da arabuluculuk dava şartıdır; ayrıntı için ticari alacakların hukuki yollarla takibi yazımıza bakabilirsiniz.

Zorunlu arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlık türleri, ilgili özel kanunlarda ayrıca düzenlenmiştir. Bir uyuşmazlıkta arabuluculuğun dava şartı olup olmadığının doğru tespit edilmesi, sürecin usulüne uygun yürütülmesi açısından önem taşır; yanlış tarafa yapılan başvurunun sonradan düzeltilmesi hâlinde ortaya çıkabilecek usul sorunları için dava şartı arabuluculukta yanlış taraf: AYM kararı yazımıza bakabilirsiniz.

Her uyuşmazlıkta arabuluculuk zorunlu mudur?

Hayır. Zorunlu arabuluculuk yalnızca kanunda özel olarak öngörülen uyuşmazlık türleri (belirli işçilik alacakları, ticari alacaklar vb.) için dava şartıdır; diğer uyuşmazlıklarda arabuluculuk isteğe bağlıdır.

Arabuluculuğa başvurmadan dava açarsam ne olur?

Arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıklarda, arabuluculuğa başvurulmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.