Muris Muvazaası: Mirastan Mal Kaçırmada Tapu İptali ve Tescil

Miras bırakanın taşınmazını sağlığında bir mirasçıya veya üçüncü kişiye tapuda satış göstererek devretmesi, diğer mirasçıların ise gerçekte satış yapılmadığını ve mal kaçırma amacı bulunduğunu ileri sürmesi uygulamada muris muvazaası olarak adlandırılır. Bir taşınmazın aile içinden bir kişiye veya düşük bedelle devredilmiş olması tek başına muvazaa değildir; belirleyici olan miras bırakanın gerçek iradesidir.

Klasik durumda görünürde satış, gizlide bağış vardır; görünürdeki satış gerçek iradeyi yansıtmadığı için, gizli taşınmaz bağışı ise resmi şekle uygun yapılmadığı için geçersiz kabul edilir. Temel içtihadi dayanak Yargıtay'ın 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıdır.

Miras bırakan sağlığında gerçek ve resmi şekle uygun bağış da yapabilir; diğer mirasçıların daha az mal alması tek başına işlemi muvazaalı hâle getirmez, gerçek bağış saklı payı ihlal ediyorsa tenkis hükümleri gündeme gelebilir.

Mahkeme; tapudaki bedel ile gerçek değer arasındaki farkı, devralanın ödeme gücünü, ödemenin banka kayıtlarıyla izlenebilirliğini, miras bırakanın satış ihtiyacını, aile ilişkilerini, bakım gibi makul nedenleri ve devirden sonra taşınmazı kimin kullandığını birlikte değerlendirir; tek bir emare kararı belirlemez.

Miras hakkı zedelenen mirasçı kural olarak kendi miras payı oranında tapu iptali ve tescil talep edebilir; talebin tereke adına kurulması gibi durumlarda miras ortaklığına ilişkin usul kuralları ayrıca dikkate alınır, bu nedenle 'taşınmaz her durumda otomatik olarak terekeye döner' ifadesi doğru değildir.

Taşınmaz daha sonra üçüncü kişiye devredilmişse TMK m. 1023 uyarınca tapu siciline iyiniyetle güvenen kişinin kazanımı korunabilir; üçüncü kişinin muvazaayı bildiği veya bilmesi gerektiği ispatlanırsa koruma uygulanmaz, bu nedenle devir zinciri ve ihtiyati tedbir ihtiyacı dava başında incelenmelidir. Gerçek bakım amacı taşıyan ölünceye kadar bakma sözleşmesi ivazlıdır ve tek başına muris muvazaası değildir; bakım ihtiyacı, devredilen malvarlığının oranı, fiilî bakım ve tarafların ilişkisi işlemin gerçek amacının belirlenmesinde önemlidir.

Muris muvazaasında asıl soru taşınmazın kime devredildiği değil, hangi gerçek amaçla devredildiğidir. Muvazaa, gerçek bağış ve tenkis birbirinden ayrılmalı; üçüncü kişiye devir ihtimali ayrıca araştırılmalıdır.